Ηλικιακή εκφύλιση ωχράς

1. Τι είναι η Ωχρά κηλίδα;

Ωχρά κηλίδα είναι μια μικρή περιοχή στο πίσω έσω μέρος του οφθαλμού μας και συγκεκριμένα στον αμφιβληστροειδή, τον φωτοευαίσθητο υμένα του οφθαλμού μας. Έχει κιτρινωπή όψη στην οποία οφείλεται και το όνομά της (ωχρός = κίτρινος).

Ο αμφιβληστροειδής λειτουργεί με τρόπο ανάλογο που λειτουργεί το φιλμ στις παλιές φωτογραφικές μηχανές, δηλαδή ερεθίζεται όταν πάνω του πέσει το φώς, το οποίο το μετατρέπει σε ηλεκτρικό ερέθισμα. Στη συνέχεια το ερέθισμα αυτό μεταφέρεται στον εγκέφαλο μας όπου και γίνεται αντιληπτό. Η ωχρά κηλίδα αποτελεί το κεντρικό σημείο του αμφιβληστροειδή με τη μεγαλύτερη ευαισθησία και υπεύθυνο για την κεντρική όραση και την αντίληψη των χρωμάτων. Όταν στρέφουμε τα μάτια μας και εστιάζουμε σε κάποιο συγκεκριμένο σημείο, ουσιαστικά ασυναίσθητα ευθυγραμμίζουμε την ωχρά από κάθε μάτι με το συγκεκριμένο σημείο.

2. Τι είναι η Ηλικιακή Εκφύλιση της Ωχράς κηλίδας (ΗΕΩ);

Η Ηλικιακή Εκφύλιση της Ωχράς κηλίδας (ΗΕΩ) είναι ένας όρος που περιγράφει μια ομάδα χρόνιων εκφυλιστικών νόσων που προσβάλλουν την ωχρά κηλίδα και κατά συνέπεια όπως αναφέρθηκε, επηρεάζουν την κεντρική όραση του ασθενούς. Εκφυλιστικές είναι οι ασθένειες που αλλοιώνουν τη φυσιολογική δομή των ιστών, στην συγκεκριμένη περίπτωση της ωχράς του αμφιβληστροειδούς. Πιο αναλυτικά η ΗΕΩ πλήττει ένα συγκεκριμένο στρώμα κυττάρων του αμφιβληστροειδούς που λέγεται μελάγχρουν επιθήλιο.

Η Ηλικιακή Εκφύλιση της Ωχράς κηλίδας (ΗΕΩ) συχνά αναφέρεται λανθασμένα από τους ασθενείς ως «ωχρά κηλίδα». Πρόκειται για μια από της συχνότερες παθήσεις της ωχράς κηλίδας και κατά κανόνα προσβάλλει άτομα άνω των 50 ετών. Αυτό δε σημαίνει όμως ότι είναι μια αναπόφευκτη συνέπεια της γήρανσης. Είναι η πρώτη αιτία νομικής τύφλωσης σε άτομα άνω των 65 ετών.

Η ΗΕΩ δεν έχει πόνο, προσβάλει κατά κανόνα και τους δύο οφθαλμούς και προχωράει σταδιακά. Αν και οι σοβαρές μορφές της νόσου προκαλούν σημαντικές βλάβες της ωχράς και νομική τύφλωση, ποτέ δεν έχουμε πλήρη και ολοκληρωτική τύφλωση ενώ σχεδόν πάντα το άτομο διατηρεί ένα επίπεδο λειτουργικότητας.

3. Τι προκαλεί την Ηλικιακή Εκφύλιση της Ωχράς Κηλίδας;

Η ακριβής αιτιολογία της νόσου δεν είναι καλά κατανοητή. Φαίνεται ότι, όπως και ένας μεγάλος αριθμός ασθενειών στο σώμα μας, η ΗΕΩ συνδέεται με τις ελεύθερες ρίζες. Με τον όρο ελεύθερες ρίζες αποκαλούμε τις βλαπτικές ουσίες που παράγονται στο σώμα μας λόγω της αλληλεπίδρασης με το οξυγόνο.

Καθοριστικής σημασίας για τη νόσο έχουν περιβαλλοντικοί παράγοντες και κυρίως το κάπνισμα η διατροφή και ο τρόπος ζωής. Μελέτες έχουν δείξει ότι οι καπνιστές έχουν τρείς έως τέσσερις φορές περισσότερες  πιθανότητες να αναπτύξουν τη νόσο ενώ άτομα με ισορροπημένη διατροφή με πολλές αντιοξειδωτικές ουσίες φαίνεται να προφυλάσσονται από τη νόσο.

Τέλος η κληρονομικότητα παίζει σημαντικό ρόλο και θα πρέπει να γίνεται ενημέρωση των συγγενών για προληπτική εξέταση.

4. Ποιοι είναι οι παράγοντες που προδιαθέτουν για την ΗΕΩ;

Σαφώς όπως καταδεικνύει και το όνομά της, βασικότερος παράγοντας κινδύνου για τη νόσο είναι η ηλικία. Παρόλο που η ΗΕΩ μπορεί να εμφανιστεί και σε ηλικίες κάτω των 50 ετών η πιθανότητες για τη νόσο αυξάνονται γεωμετρικά με την αύξηση της ηλικίας. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι σε ηλικίες άνω των 75 ετών η πιθανότητα για τη νόσο φτάνει κοντά στο 30%. Άλλοι παράγοντες κινδύνου είναι:

– Το κάπνισμα. Αυξάνει τον κίνδυνο για ΗΕΩ έως και τέσσερις φορές
– Η παχυσαρκία. Πιθανά αυξάνει την πιθανότητα για πιο σοβαρή μορφή ΗΕΩ
– Η φυλή. Η λευκή φυλή παρουσιάζει πολύ πιο σοβαρές επιπλοκές από τη νόσο
– Το φύλο. Οι γυναίκες έχουν περισσότερες πιθανότητες για τη νόσο.
– Κληρονομικότητα. Συγγενείς πρώτου βαθμού ατόμων με ΗΕΩ, έχουν αυξημένη πιθανότητα να αναπτύξουν τη νόσο
– Αγγειακά νοσήματα όπως υπέρταση και διαβήτης
– Κακές διατροφικές συνήθειες
– Η ηλιακή ακτινοβολία

5. Στάδια – Μορφές της Ηλικιακής Εκφύλισης της Ωχράς

Όπως αναφέρθηκε η ΗΕΩ στρέφεται εναντίον των κυττάρων του Μελάγχρουν επιθηλίου που είναι ένας λεπτός στρώμα κυττάρων του αμφιβληστροειδούς.

Ι. Πρώιμο στάδιο ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς
Στα πρώτα στάδια της νόσου διαταραχές στην λειτουργία του μελάγχρουν επιθηλίου έχουν σαν αποτέλεσμα άχρηστα υλικά του μεταβολισμού να συσσωρεύονται και δημιουργούν κίτρινες κουκίδες που ονομάζονται ντρούζεν (όζοι από εναποθέσεις ουσιών). Σ αυτό το στάδιο συνήθως η νόσος δεν γίνεται αντιληπτή και αναγνωρίζεται μόνο στην βυθοσκόπηση από τον οφθαλμίατρο.

Εικόνα 1

ΙΙ.Όψιμο στάδιο ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς
Καθώς η συσσώρευση των ουσιών προχωρά τα κύτταρα του μελάγχρουν αρχίζουν και δυσλειτουργούν και τότε αρχίζουν οι διαταραχές της όρασης. Στο όψιμο αυτό στάδιο αυτό η ΗΕΩ διακρίνεται στην Ξηρή και Υγρή μορφή της

ΙΙ α. Ξηρή μορφή (μη εξιδρωματική) της ΗΕΩ (Εικ. 1)

Στη μορφή αυτή αρχίζει ο κυτταρικός θάνατος των κυττάρων του μελαγχρόου επιθηλίου και αντίστοιχα των κυττάρων του αμφιβληστροειδούς που βρίσκονται ακριβώς πάνω από αυτό, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται σημεία με κενά στον αμφιβληστροειδή δίνοντας ένα γεωργαφικού τύπου σχήμα στον αμφιβληστροειδή.

Εικόνα 2

Αυτή ονομάζεται γεωργαφική ατροφία ή «ξηρή» εκφύλιση της ωχράς. Είναι η λιγότερο σοβαρή μορφή ΗΕΩ και εκτός από διακοπή του καπνίσματος, αλλαγή στις διατροφικές συνήθειες και κάποιες βιταμίνες (βλ παρακάτω) δεν έχουμε κάποια θεραπευτική παρέμβαση. Είναι όμως σημαντικό οι άνθρωποι με ξηρά εκφύλιση ωχράς κηλίδας να παρακολουθύνται από οφθαλμίατρο και να διενεργούν αυτοεξέταση (βλ. παρακάτω) γιατί ένα ποσοστό από αυτούς μεταπίπτει στην πιο σοβαρή Υγρή μορφή της ΗΕΩ.

ΙΙβ. Υγρή μορφή (εξιδρωματική) της ΗΕΩ (Εικ. 2)

Η Υγρή μορφή της ΗΕΩ κατά κανόνα προκύπτει ως μετάπτωση από την ξηρή μορφή της. Όπως καταδεικνύει και το όνομά της πρόκειται για συσσώρευση αίματος ή άλλων υγρών κάτω από τον αμφιβληστροειδή με παράλληλη μείωση της όρασης. Πρόκειται για σοβαρή μορφή της νόσου που χρειάζεται άμεσα θεραπεία.

6. Τι συμπτώματα έχει η ΗΕΩ;

Στα πρώτα στάδια της νόσου η νόσος δεν έχει καθόλου συμπτώματα και αναγνωρίζεται μόνο από την προληπτική εξέταση στον οφθαλμίατρο. Καθώς η νόσος εξελίσσεται τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω:

• Δυσκολία στην ανάγνωση ή στην οδήγηση και γενικά σε δραστηριότητες που απαιτούν καλή όραση. Η ΗΕΩ επηρεάζει τόσο την κοντινή όσο και την μακρινή όραση.
• Παραμόρφωση των αντικειμένων με τέτοιο τρόπο ώστε οι ευθείες να μοιάζουν καμπύλες (Μεταμορφοψία)
• Απώλεια ευαισθησίας στην αντίληψη χρωμάτων
• Σκοτεινά ή κενά σημεία (Σκοτώματα) στο κέντρο της όρασης που κάνουν δύσκολη την αναγνώριση προσώπων
• Δυσκολία στην νυχτερινή όραση, ευαισθησία στον ήλιο, ανάγκη για περισσότερο φωτισμό μπορούν να είναι επίσης συμπτώματα της ΗΕΩ.

Τα παραπάνω συμπτώματα μπορούν να προκαλούνται και από άλλες νόσους. Τόσο στην ξηρή όσο και την υγρή εκφύλιση της ωχράς η γρήγορη διάγνωση μπορεί να επιβραδύνει την εξέλιξη της νόσου και να αυξήσει την πιθανότητα διατήρησης της όρασης.

7. Ποιες είναι οι διαγνωστικές εξετάσεις για την ΗΕΩ;

Εικόνα 1

Αυτοεξέταση (Εικ. 1)

Ένας απλός τρόπος για τη διάγνωση και την παρακολούθηση της ΗΕΩ είναι ο πίνακας Amsler.

Πίνακας Amsler

Ο πίνακας αυτός χρησιμοποιείται σε τακτικά χρονικά διαστήματα από τον ασθενή για να αποκαλύψει μικρές αλλαγές στην όραση. Είναι ένα πινακάκι που έχει ένα δικτυωτό και ο ασθενής εξετάζει το κάθε μάτι ξεχωριστά. Οποιαδήποτε αλλαγή στην όραση θα πρέπει να αναφέρεται στον οφθαλμίατρο. Ο πίνακας Amsler δεν μπορεί να υποκαταστήσει τις οφθαλμολογικές εξετάσεις, είναι όμως ένα εργαλείο για την όσο πιο γρήγορη ανίχνευση αλλαγών στην όραση από τη μεριά του ασθενή.

Βυθοσκόπηση (Εικ. 2)

Εικόνα 2

Είναι η βασική οφθαλμολογική εξέταση για την αποκάλυψη βλαβών της ωχράς και γενικότερα του αμφιβληστροειδούς. Με κάποιες σταγόνες γίνεται διαστολή της κόρης και στη συνέχεια ο οφθαλμίατρος εξετάζει το πίσω μέρος (βυθό) του οφθαλμού.

Φωτογράφιση του αμφιβληστροειδούς
Οι φωτογραφίες αυτές χρησιμοποιούνται για σύγκριση με μεταγενέστερες ώστε να διαπιστωθούν αλλαγές. Με την είσοδο των νέων τεχνολογιών συνήθως δεν χρησιμοποιούνται σήμερα.

Confocal Scanning Laser Ophthalmoscopy (cSLO) (Εικ. 3)

Εικόνα 3

Πρόκειται για μια σύγχρονη μέθοδο φωτογράφησης του αμφιβληστροειδούς, στην οποία ο αμφιβληστροειδής αντί για φλας φωτίζεται με μια ακτίνα Laser. Οι εικόνες που λαμβάνονται είναι μεγαλύτερης ακρίβειας και διαγνωστικής αξίας.

 

Εικόνα 4

Φλουραγγειογραφία και αγγειογραφία με ινδοκυανίνη (Εικ. 4)

Πρόκειται για εξέταση αγγειογραφίας με χρωστικές την φλουροσκείνη στην πρώτη περίπτωση, την ινδοκυανίνη στην δεύτερη. Από μια φλέβα του ασθενούς εισάγονται οι φωτοευαίσθητες αυτές ουσίες οι οποίες με την κυκλοφορία φτάνουν στα αγγεία του αμφιβληστροειδούς όπου και τα διαγράφουν. Με μια ειδική κάμερα λαμβάνονται τότε φωτογραφίες οι οποίες δίνουν πολύτιμες πληροφορίες για τη νόσο.

Εικόνα 5

Αυτοφθορισμός (Εικ. 5)
Με την ίδια ειδική κάμερα που αναφέρθηκε παραπάνω γίνονται λήψεις και χωρίς την χορήγηση των χρωστικών λόγω του ότι ο βυθός του οφθαλμού έχει μια φυσική χρωστική τη λιποφουσκίνη.

Εικόνα 6

Οπτική τομογραφία συνοχής (OCT) (Εικ. 6)

Πρόκειται για ένα απεικονιστικό σύστημα που μας επιτρέπει να κάνουμε τομές στον αμφιβληστροειδή με ανάλογο τροπο της μαγνητικής τομογραφίας. Η εξέταση είναι ανώδυνη και γρήγορη, δεν απαιτεί σκιαγραφικό και δεν έχει ακτινοβολία. Τα πρώτα OCT λέγονταν Time Domain OCT(TD-OCT), στη συνέχεια περάσαμε στα Spectral Domain OCT (SD-OCT) ενώ τα τελευταία χρόνια έχουμε εισέλθει στην εποχή των Swept source OCT (SS-OCT) τα οποία δίνουν εξαιρετική ευκρίνεια και διαγνωστική ακρίβεια.

Λειτουργικές εξετάσεις του αμφιβληστροειδούς
Πρόκειται για εξέτασεις της λειτουργίας του αμφιβληστροειδούς και όχι των δομικών αλλοιώσεων που εξετάζουν οι δοκιμασίες που περιγράφηκαν παραπάνω

– Ηλεκτροαμφιβληστροειδογράφημα (ERG)
Είναι μια εξέταση που ουσιαστικά μετράει το παραγόμενο «ηλεκτρικό ρεύμα» που παράγει ο αμφιβληστροειδής όταν ερεθίζεται από ένα φωτεινό ερέθισμα.

– Μικροπεριμετρία
Είναι μια εξέταση ανάλογη με τα οπτικά πεδία με τη διαφορά ότι εξετάζεται μόνο η λειτουργία της κεντρικής περιοχής (ωχράς) του αμφιβληστροειδούς. Χρησιμοποιείται κυρίως για εκπαίδευση των ασθενών για την καλύτερη χρησιμοποίηση της όρασης που έχει απομείνει.

8. Πώς μπορώ να προφυλαχθώ από την ΗΕΩ;

Όπως αναφέρθηκε η ΗΕΩ έχει σχέση με το οξειδωτικό Stress και συνεπώς τον τρόπο ζωής μας. Οι παρακάτω λίστα αναφέρεται στις συνήθειες που μειώνουν τις πιθανότητες να αναπτύξει ένα άτομο τη νόσο.

– Διακοπή καπνίσματος
– Άσκηση και έλεγχος του βάρους
– Υιοθέτηση μιας υγιεινής και ισορροπημένης διατροφής.
– Τρώτε δύο ως τρείς φορές την εβδομάδα ψάρι, σκουροπράσινα λαχανικά και φρέσκα φρούτα καθημερινά, και μια χούφτα ξηρούς καρπούς την εβδομάδα. – – Επιλέγετε υδατάνθρακες με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη (GI) και περιορίστε την πρόσληψη λιπών και ελαίων
– Προστατέψτε τα μάτια σας από τον ήλιο ακόμη και αν είστε αρκετά νέοι
– Λήψη πολυβιταμινών και ιχνοστοιχείων καθώς επίσης και αντιοξειδωτικών παραγόντων οι οποίοι αναχαιτίζουν τις ελεύθερες ρίζες αν η λήψη των κατάλληλων θρεπτικών συστατικών δεν είναι δυνατή μέσω της διατροφής.
– Γενετικό test είναι πλέον διαθέσιμο για τους συγγενείς ατόμων που πάσχουν από ΗΕΩ

9. Ποια είναι η θεραπεία της ξηρά εκφύλισης της ωχράς;

Στην ξηρά εκφύλιση της ωχράς οι θεραπευτικές παρεμβάσεις είναι περιορισμένες. Ο ασθενής θα πρέπει να υιοθετήσει έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής όπως ακριβώς περιγράφηκε παραπάνω. Είναι αναγκαίο να τονιστεί ότι εδώ η διακοπή του καπνίσματος είναι επιβεβλημένη. Επίσης θα πρέπει να συζητηθεί με τον ιατρό της ανάλογης ειδικότητας η διακοπή της ασπιρίνης σε περίπτωση που το άτομο τη λαμβάνει σε μόνιμη βάση, ώστε να μειωθεί η πιθανότητα μετάπτωσης σε υγρά μορφή.

Μεγάλος λόγος γίνεται τα τελευταία χρόνια για την πρόληψη της επιδείνωσης της ξηράς εκφύλισης της ωχράς με τη λήψη συγκεκριμένων συμπληρωμάτων διατροφής. Η γνώσεις πάνω στο συγκεκριμένο θέμα προέκυψαν από τα αποτελέσματα μιας μεγάλης έρευνας στις ΗΠΑ, την AREDS2. Σύμφωνα με την έρευνα αυτή τα συμπληρώματα αυτά μείωσαν τον κίνδυνο για χειροτέρευση της νόσου σε ασθενείς υψηλού κινδύνου, δηλαδή με προχωρημένη νόσο, ενώ σε καμμία περίπτωση τα συμπληρώματα αυτά δεν βελτίωσαν την όραση ή τις ήδη δημιουργημένες βλάβες. Τέλος τα συμπληρώματα αυτά δεν είχαν καμία επίδραση σε ασθενείς με πρώιμα στάδια της νόσου. Σκευάσματα με συμπληρώματα διατροφής με βάση τη φόρμουλα ARDS2 κυκλοφορούν από διάφορες εταιρείες , ο οφθαλμίατρος είναι όμως υπεύθυνος να σας προτείνει το κατάλληλο καθώς επίσης και τη συγκεκριμένη δοσολογία.

10. Ποια η θεραπεία της υγράς μορφής της ΗΕΩ;

Συμπληρώματα διατροφής
Όπως συζητήθηκε στην προηγούμενη παράγραφο τα συμπληρώματα της φόρμουλας ARDS2 είναι δυνατό να μειώσουν περαιτέρω επιδείνωση της νόσου.

Ενέσεις με anti-VEGF παράγοντες (Εικ. 1)

Εικόνα 1

Στην υγρή μορφή της ΗΕΩ η υπερβολική ανάπτυξη αγγείων κάτω από τον αμφιβληστροειδη προκαλεί αιμορραγία και ουλές. Κύριος παράγοντας για την ανάπτυξη νέων αιμοφόρων αγγείων είναι μια πρωτείνη που ονομάζεται αγγειακός ενδοθηλιακός παράγοντας (VEGF).

Η αναστολή αυτής της πρωτείνης και κατά συνέπεια των επιπλοκών που προκαλούνται στο μάτι επιτυγχάνεται με τις ενέσεις παραγόντων που μπλοκάρουν αυτή την πρωτείνη, γνωστοί και ως anti-VEGF παράγοντες. Αυτοί τα anti-VEGF φάρμακα χορηγούνται λοιπόν με έγχυση στο μάτι και το συνήθες θεραπευτικό σχήμα ξεκινά με μηνιαίες εγχύσεις επι τρείς μήνες. Στη συνέχεια η εγχύσεις επαναλαμβάνονται όταν είναι απαραίτητο με βάση την κατάσταση του οφθαλμού. Τα φάρμακα αυτά είναι:

– Το Lucentis (ρανιμπιζουμάμπη)
Είναι το πρώτο φάρμακο που πήρε έγκριση για τη θεραπεία της ΗΕΩ το 2007
– To Eylea (αφλιβερσέπτη)
Είναι το πιο πρόσφατο φάρμακο που πήρε έγκριση για τη θεραπεία της ΗΕΩ το 2012
– Το Avastin (μπεβασιζουμάμπη)
Το Avastin είναι ένα σκεύασμα το οποίο αρχικά αναπτύχθηκε και έλαβα άδεια για τη θεραπεία ορισμένων τύπων καρκίνου. Δεν έχει λάβει επίσημα άδεια για την θεραπεία της ΗΕΩ, παρόλα αυτά έχει χρησιμοποιειθεί σε ευρεία κλίμακα με καλά αποτελέσματα.

Laser φωτοπηξία (Εικ. 2)

Εικόνα 2

Πρόκειται για μια παλαιά θεραπεία που χρησιμοποιεί μια δέσμη ενός θερμικού Laser για να καταστρέψει και να σφραγίσει τα αιμοφόρα αγγεία του αμφιβληστροειδή που παρουσιάζουν διαρροή. Το Laser αυτό όμως δεν καταστρέφει μόνο τα παθολογικά αγγεία του αμφιβληστροειδούς αλλά και τα φυσιολογικά που βρίσκονται γύρω από αυτά. Για το λόγο αυτό θα πρέπει να γίνεται με προσοχή στην περιοχή της ωχράς.

Φωτοδυναμική θεραπεία (PDT) me Visudyne (βερτεπορφίνη) και Συνδυασμένες θεραπείες (Combo Treatments)
Είναι μια διαδικασία δύο σταδίων που συνδυάζει ένα φαρμακευτικό σκεύασμα (Visudyne) με ένα ψυχρό Laser. Με την είσοδο στην κλινική πράξη των anti-VEGF ενέσεων η χρήση της φωτοδυναμικής θεραπείας έχει περιοριστεί πολύ διότι τα αποτελέσματα των ενέσεων υπερτερούν πολύ στην αποτελεσματικότητα της θεραπείας και τη διατήρηση της όρασης. Παρόλα αυτά έχουν ένδειξη για κάποιες μορφές ΗΕΩ (πολυποειδής χοριοειδική αγγειοπάθεια-IPCV, αμφιβληστροειδική αγγειωμάτωση-RAP) σε συνδυασμό και με τις anti-VEGF ενέσεις( Συνδυασμένες θεραπείες ή Combo Treatments).

Εικόνα 3

Χειρουργικές Θεραπείες (Εικ. 3)

Πρόκειται για θεραπείες που δεν είναι ευρέως διαδεδομένες και απευθύνονται σε άτομα με πολύ χαμηλή όραση και στα δύο μάτια. Γίνονται δηλαδή ως τελική πρεσπάθεια ανάκτησης μιας χρήσιμης όρασης σε άτομα νομικά τυφλά
Ι. Μετατόπιση της ωχράς (Macular translocation)
Σ’αυτή την τεχνική ο αμφιβληστροειδής αποκολλάται τεχνητά και η περιοχή της ωχράς με τη μεγάλη βλάβη μετακινείται περιφερικότερα
II. Μεταμόσχευση μελάγχρου επιθηλίου (RPE transplantation)
Στην τεχνική αυτή γινόταν μεταμόσχευση κυττάρων μελάγχροου επιθηλίου τα οποία παίρνονταν από το επιθήλιο του ίδιου του ασθενή. Αρχίζει να εγκαταλείπεται μετά την εφαρμογή της μεταμόσχευσης βλαστοκυττάρων
ΙΙΙ. Μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων στον υπαμφιβληστροειδικό χώρο
Πρόκειται για έγχυση εμβρυονικών βλαστοκυττάρων στον υπαμφιβληστροειδικό χώρο σε περιπτώσεις ΗΕΩ «ξηρού τύπου». Είναι μια καινούρια τεχνική που φαίνεται ότι μπορεί να βελτιώσει την όραση των ασθενών.

Θεραπείες αποκατάστασης λειτουργικής όρασης
Απευθύνονται σε ασθενείς που έχουν χάσει μεγάλο μέρος της κεντρικής τους όρασης και από τους δύο οφθαλμούς
Ι. Εκπαίδευση του ασθενούς για καλύτερη αξιοποίηση της όρασης που έχει απομείνει
Με τη σύγχρονη τεχνολογία το άτομο μαθαίνει να εστιάζει με τέτοιο τρόπο ώστε να αποφεύγει την κεντρική περιοχή της όρασης με τη βλάβη.
ΙΙ. Βοηθήματα χαμηλής όρασης
Πρόκειται για έναν ολόκληρο κλάδο της οπτομετρίας που χρησιμοποιεί την τεχνολογία των φακών και των πρισμάτων ώστε να βοηθήσει τους ασθενείς αυτούς να αποκτήσουν λειτουργική όραση.

11. Η επέμβαση του καταρράκτη είναι πιο επικίνδυνη στα άτομα με ΗΕΩ;

Παλιότερα επικρατούσε η άποψη ότι η επέμβαση αφαίρεσης του καταρράκτη πιθανά να προκαλούσε επιδείνωση της Ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς, δηλαδή είτε επιδείνωση της υγρής μορφής είτε την εξέλιξη από την ξηρά μορφή στην υγρή. Νεότερα δεδομένα δείχνουν πως δεν υπάρχει συσχέτιση της επέμβασης του καταρράκτη και της χειροτέρευσης της ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς. Αυτό που όμως πρέπει να γίνεται είναι η στενή παρακολούθηση των ασθενών με Ηλικιακή Εκφύλιση Ωχράς που υποβλήθηκαν σε επέμβαση αφαίρεσης του καταρράκτη. Επίσης η επιλογή του ενδοφακού που χρησιμοποιείται στην επέμβαση του καταρράκτη συστήνεται να είναι ο ειδικός κίτρινου τύπου φακός που μπλοκάρει την ακτινοβολία του μπλέ φάσματος προστατεύοντας από την επιδείνωση της ΗΕΩ.